Pasożyty jelitowe

Czym są pasożyty jelitowe?

Pasożyty jelitowe to organizmy, które przedostają się do przewodu pokarmowego i odżywiają się lub rozwijają, wykorzystując zasoby gospodarza. Do najbardziej znanych należą oksiury, glisty (Ascaris), Giardia, tasiemce oraz inne robaki lub mikroskopijne pasożyty.

Zarażenie może pozostać niezauważone, zwłaszcza gdy liczba pasożytów jest niewielka. W innych przypadkach organizm wysyła sygnały, takie jak swędzenie w okolicy odbytu, bóle brzucha, biegunka, wzdęcia, mdłości, utrata wagi lub niewyjaśnione zmęczenie.

Objawy nie wystarczają do postawienia diagnozy. Mogą one występować również w przypadku nietolerancji pokarmowej, zespołu jelita drażliwego, infekcji lub innych schorzeń układu pokarmowego. Dlatego podejrzenie pasożytów należy potwierdzić badaniami zaleconymi przez lekarza.

Przyczyny i czynniki ryzyka

• nieumyte ręce przed posiłkiem lub po skorzystaniu z toalety;
• niewystarczająco umyte owoce, warzywa i zioła;
• spożywanie wody z niepewnych źródeł;
• surowe mięso, niedogotowane lub niesprawdzone pod kątem higieny i zdrowia zwierząt;
• dotykanie zanieczyszczonej gleby i wkładanie rąk do ust;
• chodzenie boso po zanieczyszczonej ziemi w niektórych regionach;
• podróże do obszarów o niedostatecznych warunkach higienicznych i kanalizacyjnych;
• bliski kontakt z osobą zakażoną, zwłaszcza w przypadku owsików;
• placówki opieki nad dziećmi, gdzie jaja pasożytów mogą się łatwo rozprzestrzeniać;
• wspólne używanie ręczników, bielizny lub zanieczyszczonych przedmiotów;
• niewłaściwe czyszczenie powierzchni w łazience i kuchni;
• osłabiona odporność i niektóre choroby przewlekłe;
• niehigieniczny kontakt ze zwierzętami lub ich odchodami.

Objawy zarażenia pasożytami jelitowymi

• bóle lub skurcze brzucha;
• wzdęcia i gazy jelitowe;
• biegunka, luźne stolce lub naprzemienne występowanie biegunki i zaparć;
• mdłości, brak apetytu lub, czasami, częste uczucie głodu;
• silne swędzenie w okolicy odbytu, zwłaszcza w nocy;
• niespokojny sen i drażliwość;
• zmęczenie, osłabienie i trudności z koncentracją;
• niezamierzona utrata masy ciała;
• odwodnienie, zwłaszcza podczas długotrwałych epizodów biegunki;
• bladość lub objawy niedokrwistości;
• spowolnienie wzrostu u dzieci w przypadku ciężkich i uporczywych zarażeń;
• fragmenty lub nietypowe formacje widoczne w stolcu.

Zgrzytanie zębami, cienie pod oczami i apetyt na słodycze same w sobie nie potwierdzają obecności pasożytów jelitowych.

Kiedy należy zgłosić się do lekarza?

Należy zgłosić się na badanie lekarskie, jeśli objawy utrzymują się, jeśli zauważyłeś pasożyty w stolcu lub jeśli pojawiły się one po podróży, po spożyciu niebezpiecznej wody lub niedogotowanego mięsa.

Konsultacja jest szczególnie ważna w przypadku dzieci, kobiet w ciąży, osób starszych oraz osób z obniżoną odpornością. Silne bóle brzucha, krew w stolcu, gorączka, powtarzające się wymioty, odwodnienie lub znaczna utrata masy ciała wymagają natychmiastowej pomocy medycznej.

Badania i diagnostyka

Właściwe leczenie zależy od gatunku pasożyta. Lekarz może zalecić badanie koproparazytologiczne, testy antygenowe, badania krwi lub inne badania diagnostyczne. Ponieważ wydalanie pasożytów i jaj może mieć charakter sporadyczny, czasami konieczne jest pobranie kilku próbek kału w różnych dniach.

W przypadku podejrzenia obecności owsików można zastosować test z taśmą samoprzylepną, wykonywany rano, przed umyciem się i skorzystaniem z toalety, zgodnie z wytycznymi laboratorium.

Możliwe powikłania

• odwodnienie i zaburzenia równowagi elektrolitowej;
• niedokrwistość i utrata żelaza;
• niedobory żywieniowe i utrata masy ciała;
• opóźnienie wzrostu i rozwoju dziecka;
• trwałe stany zapalne i zaburzenia trawienia;
• zaburzenia snu spowodowane intensywnym nocnym świądem;
• infekcje skóry spowodowane drapaniem;
• niewydolność jelitowa w przypadku masowej inwazji niektórych robaków;
• uszkodzenie wątroby, płuc lub innych narządów w przypadku niektórych pasożytów;
• rozprzestrzenianie się infekcji w rodzinie lub społeczności.

Jak leczyć pasożyty jelitowe?

1. Diagnoza i leczenie przeciwpasożytnicze

Środki naturalne nie mogą zastąpić leków przeciwpasożytniczych w przypadku potwierdzonej infekcji. Niektóre pasożytowe choroby wymagają stosowania konkretnych leków, a wybór preparatu, dawki i czasu trwania leczenia zależy od rodzaju zidentyfikowanego pasożyta, wieku oraz stanu pacjenta.

Samoleczenie „na oko” może opóźnić diagnozę, wywołać działania niepożądane i okazać się bezskuteczne, jeśli objawy mają inną przyczynę.

2. Nawodnienie i uzupełnienie utraconych soli

W przypadku biegunki najważniejszym środkiem wspomagającym jest przyjmowanie płynów. Można pić wodę, jasne zupy, a w przypadku znacznych utrat płynów – gotowe roztwory do doustnej rehydratacji lub stosować je zgodnie z zaleceniami lekarskimi.

3. Prosta i lekkostrawna dieta

W okresie występowania objawów zalecane są małe posiłki składające się z łatwo przyswajalnych produktów: ryżu, gotowanych ziemniaków, gotowanej marchwi, bananów, pieczonych jabłek, grzanek i zup. Bardzo tłuste potrawy, alkohol i obfite posiłki mogą nasilać dolegliwości trawienne.

4. Przywrócenie równowagi flory jelitowej

Jogurt lub kefir z żywymi kulturami bakterii mogą wspomagać równowagę flory jelitowej, o ile są dobrze tolerowane. Niektóre probiotyki mogą być pomocne w niektórych przypadkach biegunki, ale ich działanie zależy od szczepu i nie oznacza to, że produkt ten eliminuje pasożyta.

5. Czosnek – tradycyjny składnik diety, ale nie pewny środek leczniczy

Czosnek zawiera związki siarki i można go włączyć do diety, o ile nie podrażnia żołądka. Chociaż w tradycji ludowej znany jest jako pokarm o działaniu „przeciwpasożytniczym”, dowody kliniczne nie są wystarczające, by stwierdzić, że sam w sobie leczy pasożytozę jelitową.

Nie zaleca się stosowania czosnku w okolicy odbytu, ponieważ może to powodować oparzenia i podrażnienia.

6. Nasiona dyni

Nasiona dyni dostarczają białka, tłuszczów nienasyconych, magnezu i cynku. Tradycyjnie stosowano je w kuracjach przeciw robakom jelitowym, jednak nie należy ich traktować jako substytutu przepisanych leków. Można je spożywać jako pokarm, na surowo lub zmielone, w umiarkowanych ilościach.

7. Imbir i mięta na komfort trawienia

Słaby napar z imbiru może pomóc złagodzić mdłości, a mięta może czasami złagodzić wzdęcia i łagodne skurcze. Zioła te działają na objawy trawienne, a nie na przyczynę pasożytniczą.

8. Rośliny gorzkie i olejki eteryczne – zachowaj maksymalną ostrożność

Piołun, wetria, orzech czarny, skoncentrowane goździki i różne olejki eteryczne są często promowane w „kuracjach przeciwpasożytniczych”. Niektóre z nich mogą być toksyczne w niewłaściwych dawkach, mogą wchodzić w interakcje z lekami oraz mogą uszkadzać wątrobę lub układ nerwowy.

Produktów tych nie należy podawać dzieciom, kobietom w ciąży ani osobom cierpiącym na choroby przewlekłe bez zgody lekarza. Olejki eteryczne nie powinny być połykane, chyba że wykwalifikowany specjalista wyraźnie zalecił zatwierdzony produkt i bezpieczną dawkę.

Jak zapobiegać ponownemu zakażeniu?

1. Myj ręce wodą z mydłem przed posiłkiem i po skorzystaniu z toalety.
2. Trzymaj paznokcie krótko i unikaj obgryzania ich.
3. Dokładnie myj owoce, warzywa i zioła.
4. Dokładnie przyrządzaj mięso i unikaj spożywania go na surowo.
5. Pij wodę wyłącznie z bezpiecznych źródeł.
6. W okresie zaleconym przez lekarza należy codziennie zmieniać bieliznę intymną.
7. Pierz piżamy, ręczniki i pościel w temperaturze dopuszczalnej dla danego materiału.
8. Regularnie czyść toaletę, klamki i powierzchnie, których często się dotykasz.
9. Nie strząsaj bielizny, która mogła ulec zanieczyszczeniu, ponieważ mikroskopijne jaja mogą się rozprzestrzeniać.
10. Należy używać ręczników jednorazowych i nie dzielić się przedmiotami osobistymi.
11. Na podłodze, która może być zanieczyszczona, należy nosić obuwie.
12. Należy przestrzegać zaleceń lekarza dotyczących badania lub leczenia członków rodziny.
13. Odrobaczaj zwierzęta domowe wyłącznie zgodnie ze schematem ustalonym przez lekarza weterynarii.

Lista produktów spożywczych, które mogą wesprzeć organizm

1. Woda i roztwory nawadniające – pomagają uzupełnić płyny utracone w wyniku biegunki.
2. Zupy warzywne – dostarczają płynów i składników odżywczych w łatwo przyswajalnej postaci.
3. Jogurt i kefir – mogą wspierać florę jelitową, o ile produkty mleczne są dobrze tolerowane.
4. Ryż i gotowane ziemniaki – dostarczają energii i są zazwyczaj łagodne dla układu pokarmowego.
5. Banany – są łatwe do spożycia i dostarczają potasu.
6. Pieczone jabłka – zawierają pektynę i mogą być łatwiej przyswajalne niż surowe owoce.
7. Gotowana marchew – dostarcza błonnika rozpuszczalnego i karotenoidów.
8. Płatki owsiane – dostarczają błonnika rozpuszczalnego, o ile nie powodują wzdęć.
9. Nasiona dyni – są pożywne i mogą stanowić uzupełnienie zbilansowanej diety.
10. Czosnek – można go stosować w diecie w ilościach dobrze tolerowanych.
11. Imbir – u niektórych osób może łagodzić mdłości.
12. Ryby, jaja i dobrze przyrządzone mięso – dostarczają białka niezbędnego do regeneracji.

Żaden produkt spożywczy nie eliminuje w sposób pewny wszystkich pasożytów jelitowych. Rolą diety jest wspieranie nawodnienia, odżywiania i regeneracji.

Czy wiesz, że...?

• Osoba może mieć pasożyty jelitowe bez widocznych objawów?
• Ból brzucha i wzdęcia same w sobie nie świadczą o obecności pasożytów?
• Istnieją mikroskopijne pasożyty, takie jak Giardia, oraz robaki, które mogą osiągać znaczne rozmiary?
• Oksyury często powodują silniejsze swędzenie odbytu w nocy?
• Czy jaja oxiurów mogą rozprzestrzeniać się na rękach, piżamach, bieliźnie i przedmiotach w domu?
• Czy zgryzanie paznokci może sprzyjać przenoszeniu i ponownemu zarażeniu?
• Czy jedno ujemne badanie koproparazytologiczne nie zawsze wyklucza zarażenie?
• Czasami konieczne jest pobranie kilku próbek kału w różnych dniach?
• Czy test z taśmą samoprzylepną stosuje się przede wszystkim do wykrywania owsików?
• Niektóre łagodne zarażenia robakami jelitowymi mogą pozostawać niezauważone przez długi czas?
• Czy niektóre pasożyty mogą powodować utratę żelaza, białka i innych składników odżywczych?
• Ciężkie zarażenia mogą wpływać na rozwój fizyczny i zdolność koncentracji u dzieci?
• Czy niektóre larwy mogą wniknąć przez skórę, gdy osoba chodzi boso po zanieczyszczonej ziemi?
• Czy skażone owoce i warzywa mogą przenosić mikroskopijne jaja, których nie widać gołym okiem?
• Czy niedogotowane mięso może przenosić niektóre gatunki tasiemców i innych pasożytów?
• Czy czysta woda niekoniecznie jest bezpieczna do spożycia?
• Czy zwierzęta domowe nie są źródłem wszystkich pasożytów jelitowych występujących u ludzi?
• Leki weterynaryjne nie powinny być nigdy podawane ludziom?
• Czy „profilaktyczne odrobaczanie” przeprowadzane na oślep może wywołać działania niepożądane i ukryć prawdziwą przyczynę objawów?
• Czy czosnek, pestki dyni i gorzkie zioła nie mają takiej samej udowodnionej skuteczności jak przepisane leki przeciwpasożytnicze?
• Czy niektóre skoncentrowane preparaty naturalne mogą uszkodzić wątrobę lub wchodzić w interakcje z lekami?
• Czy swędzenie odbytu może mieć inne przyczyny, a nie tylko oxiury?
• Zgrzytanie zębami nie jest metodą diagnostyczną w przypadku pasożytów?
• Czy apetyt na słodycze nie potwierdza obecności pasożytów?
• Higiena rąk jest jedną z najskuteczniejszych metod zapobiegania?
• Czy mydło i dokładne mycie rąk są niezbędne do usunięcia zanieczyszczeń?
• Czy mycie i podgrzewanie żywności może przerwać wiele dróg przenoszenia?
• Czy ponowne zakażenie może wystąpić nawet po skutecznym leczeniu, jeśli zaniedbuje się zasady higieny?
• W niektórych sytuacjach lekarz może zalecić jednoczesną ocenę stanu zdrowia lub leczenie osób mieszkających w tym samym gospodarstwie domowym?
• Odpowiednie leczenie w przypadku giardiozy niekoniecznie jest takie samo jak w przypadku owsików, glist lub tasiemców?
• Czy identyfikacja pasożyta jest kluczem do wyboru skutecznego i bezpiecznego leczenia?

Wniosek

Pasożytom jelitowym można zapobiegać i je leczyć, ale pierwszym właściwym krokiem jest zidentyfikowanie przyczyny. Higiena, bezpieczna woda, odpowiednie przygotowywanie posiłków oraz zbilansowana dieta zmniejszają ryzyko zakażenia i wspomagają powrót do zdrowia.

Środki naturalne mogą odgrywać rolę uzupełniającą w nawadnianiu organizmu, odżywianiu i łagodzeniu niektórych objawów, jednak nie zastępują badań laboratoryjnych ani leczenia przeciwpasożytniczego zalecanego przez lekarza.